Όταν ο κόσμος γίνεται «πολύ»: Τι μπορεί να προκαλεί πυροδότηση στα παιδιά στο υψηλό φάσμα του αυτισμού

Υπάρχουν παιδιά που φαίνονται δυνατά, ικανά, γεμάτα σκέψη και ενσυναίσθηση. Παιδιά που πολλές φορές «δεν φαίνεται» ότι δυσκολεύονται, κι όμως μέσα τους ο κόσμος μπορεί να είναι έντονος, θορυβώδης και απαιτητικός. Τα παιδιά που βρίσκονται στο υψηλό φάσμα του αυτισμού συχνά προσπαθούν καθημερινά να προσαρμοστούν σε έναν κόσμο που δεν είναι πάντα φτιαγμένος στα μέτρα τους.

Η πυροδότηση δεν είναι κακή συμπεριφορά. Δεν είναι πείσμα ή έλλειψη ορίων. Είναι ένα σήμα. Είναι ο τρόπος του παιδιού να μας πει: «Αυτό που ζω τώρα είναι περισσότερο απ’ όσο μπορώ να αντέξω».

Αισθητηριακή υπερφόρτωση

Ήχοι που εμείς σχεδόν δεν προσέχουμε… Ένα ρολόι που χτυπά, πολλές φωνές μαζί, το βουητό ενός σούπερ μάρκετ , μπορεί να είναι για εκείνα εκκωφαντικοί. Το ίδιο ισχύει για έντονα φώτα, συγκεκριμένες υφές ρούχων ή μυρωδιές. Το νευρικό τους σύστημα κατακλύζεται και κάποια στιγμή ζητά παύση.

Απρόβλεπτες αλλαγές

Η ρουτίνα προσφέρει ασφάλεια. Όταν κάτι αλλάζει ξαφνικά … ένα πρόγραμμα, μια διαδρομή, μια απόφαση της τελευταίας στιγμής , το παιδί μπορεί να νιώσει ότι χάνει τον έλεγχο. Ακόμα κι αν η αλλαγή είναι ευχάριστη, χρειάζεται χρόνο για να την επεξεργαστεί.

Κοινωνική πίεση και προσδοκίες

Πολλά παιδιά στο υψηλό φάσμα καταβάλλουν τεράστια προσπάθεια για να «ταιριάξουν». Να καταλάβουν κοινωνικούς κανόνες που δεν λέγονται, να διαβάσουν εκφράσεις, τόνους και υπονοούμενα. Αυτή η συνεχής εγρήγορση κουράζει βαθιά και συχνά η πυροδότηση εμφανίζεται όταν πια νιώθουν ασφαλή  συνήθως στο σπίτι.

Ασαφείς οδηγίες και απαιτήσεις

Φράσεις όπως «φέρεσαι σωστά» ή «προσπάθησε περισσότερο» μπορεί να δημιουργούν σύγχυση και άγχος. Τα παιδιά αυτά χρειάζονται σαφή, ξεκάθαρη και συγκεκριμένη επικοινωνία για να νιώθουν ότι ξέρουν τι αναμένεται από εκείνα.

Συναισθήματα που δεν βρίσκουν λόγια

Πολλά παιδιά νιώθουν έντονα, αλλά δυσκολεύονται να περιγράψουν τι ακριβώς συμβαίνει μέσα τους. Όταν τα συναισθήματα συσσωρεύονται και δεν εκφράζονται, το σώμα και η συμπεριφορά παίρνουν τον λόγο.

 Ο ρόλος μας ως γονείς

Να παρατηρούμε με καλοσύνη. Να ακούμε πίσω από τη συμπεριφορά. Να προσφέρουμε προβλεψιμότητα, ασφάλεια και αποδοχή. Και πάνω απ’ όλα, να θυμόμαστε πως το παιδί μας δεν μας δυσκολεύει αλλά δυσκολεύεται.

Κάθε φορά που αντί για «τι έκανες πάλι;» λέμε «σε βλέπω, είμαι εδώ», μειώνουμε τον θόρυβο του κόσμου γύρω του. Και αυτό, για ένα παιδί στο φάσμα, είναι ένα τεράστιο δώρο.

Και ίσως το πιο σημαντικό απ’ όλα είναι να θυμόμαστε πως η πυροδότηση δεν ορίζει το παιδί μας. Είναι μια στιγμή, όχι η ταυτότητά του. Πίσω από κάθε έντονη αντίδραση υπάρχει ένα παιδί που προσπαθεί όσο μπορεί, με τα εργαλεία που έχει εκείνη τη στιγμή.

Όταν εμείς παραμένουμε ήρεμοι, γινόμαστε το ρυθμιστικό του σύστημα. Η δική μας φωνή, το βλέμμα μας, η παρουσία μας μπορούν να λειτουργήσουν σαν άγκυρα. Δεν χρειάζονται πολλά λόγια. Συχνά, η σιωπηλή αποδοχή και η φυσική εγγύτητα είναι πιο δυνατές από οποιαδήποτε συμβουλή.

Μετά την ένταση, έρχεται ο χρόνος της σύνδεσης. Όχι για κήρυγμα ή διόρθωση, αλλά για κατανόηση. Μπορούμε να μιλήσουμε για το τι συνέβη, όταν πια το παιδί είναι ήρεμο, με απλές λέξεις και χωρίς ενοχές. «Τι ήταν δύσκολο για σένα;», «Τι θα σε βοηθούσε την επόμενη φορά;». Έτσι, χτίζουμε μαζί μικρές γέφυρες αυτογνωσίας.

Είναι επίσης σημαντικό να θυμόμαστε πως κάθε παιδί στο φάσμα είναι μοναδικό. Αυτό που πυροδοτεί το ένα, μπορεί να μην επηρεάζει καθόλου το άλλο. Δεν υπάρχουν έτοιμες συνταγές … μόνο παρατήρηση, ευελιξία και πολλή αγάπη.

Και τέλος, ας δώσουμε χώρο και στον εαυτό μας ως γονείς. Δεν χρειάζεται να τα κάνουμε όλα τέλεια. Χρειάζεται να είμαστε παρόντες. Να μαθαίνουμε μαζί με το παιδί μας, να κάνουμε λάθη και να επανορθώνουμε. Η σχέση είναι πάντα πιο θεραπευτική από την τελειότητα.

Γιατί όταν ένα παιδί νιώθει ότι το βλέπουν, ότι το καταλαβαίνουν και ότι το αγαπούν ακριβώς όπως είναι, τότε σιγά σιγά ο κόσμος παύει να είναι τόσο «πολύ». Και γίνεται ένας τόπος όπου μπορεί να σταθεί με ασφάλεια.